Współczesność | inne lektury | kontakt | reklama | studia
   
Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Lektury -> Współczesność

Przesłanie Pana Cogito - geneza

© - artykuł chroniony prawem autorskim autor: Karolina Marlęga

Pierwodruk „Przesłania Pana Cogito” ukazał się w 4. numerze „Tygodnika Powszechnego” z 1973 roku. Rok później w ręce odbiorców, nakładem wydawnictwa „Czytelnik”, został oddany najsłynniejszy zbiór poezji Zbigniewa Herberta – „Pan Cogito” (1974), ukazujący filozoficzne, społeczne i moralne refleksje, poczynione w wyniku różnych sytuacji i stanów ducha tytułowego bohatera.

„Kto to jest Pan Cogito? To człowiek, który cale życie pyta, niczego nie wie na pewno, nie wartościuje, czasami daje sugestie wartości, nigdy nie twierdzi, że ma całkowitą rację. Tym różni się od tych filo­zofów, myślicieli, którzy zakładają jakąś tezę i przymierzają ją do świa­ta. Pan Cogito nie wypowiada tez. Chodzi po świecie, przygląda się, rejestruje zdarzenia, próbuje je interpretować, pytać, dlaczego jest tak, a nie inaczej. Dla mnie Pan Cogito jest w oczywisty sposób inteligen­tem. Bardzo dobry nauczyciel łaciny w gimnazjum (...) cały zakorzeniony w sposobie myślenia charakterystycznym dla minionego świata, ale przecież żyjący i funkcjonujący współcześnie. Bardzo dobrze wykształcony. Pan Cogito wie, do jakich pokładów i głębi się­gać, żeby pokazać niezmienność losu” – ten fragment wypowiedzi Zbigniewa Zapasiewicza, opublikowanej w artykule „Mój Herbert” („Teatr” 1998, nr 9, s. 5) trafnie charakteryzuje podstawowe cechy postawy bohatera lirycznego cyklu, zaliczanego do jednych z największych dzieł powojennej poezji, zarówno polskiej, jak u europejskiej.


Ostateczny rys zbiór ten zyskał w czasie pobytu Herberta w USA, gdzie jako visting profesor wykładał w college’u w roku akademickim 1970/1971 współczesną literaturę i dramat europejski. Borykając się z poczuciem osamotnienia i wyobcowania, barierą językową (o wiele lepiej poeta władał wówczas niemieckim czy francuskim), obcą kulturą przeżywającą akurat rewolucję światopoglądowo-seksualną oraz – jak zdradza Jacek Łukasiewicz w opracowaniu „Herbert” – z niewiedzą studentów („Studentom brakowało elementarnych wiadomości ogólnych, trzeba im było dostarczać wiedzy na szczeblu podstawowym”), w takich właśnie warunkach Herbert zredagował swój najsłynniejszy zbiór i ożywił swego najważniejszego bohatera.


Idąc za spostrzeżeniami Łukasiewicza: „tytułowy bohater przeszedł solidną środkowoeuropejską i śródziemnomorską edukację, której w Stanach młodzieży wyraźnie brakowało, mógł więc być niezrozumiany. Postać Pana Myślę wzbudziła jednak zainteresowanie amerykańskich słuchaczy. Poeta na wieczorach autorskich czytał wiersze z przygotowanego tomu z powodzeniem tak wielkim, że powstało nawet studenckie pismo Mr. Cogito” (Jacek Łukasiewicz, „Herbert”, Wrocław 2001, s. 141).


Żywe zainteresowanie posiadającą filozoficzne imię, wygłaszającą wiele monologów, zadającą egzystencjalne pytania, sympatyczną i trochę naiwną postacią ograniczyłoby się w pewnym momencie jedynie do zagranicznego środowiska, gdyby nie…protekcja św. Antoniego: „W pewnym momencie wydawało się, że rękopis tomu został na zawsze utracony. Ocalał cudem, być może dzięki protekcji św. Antoniego, do którego poeta od dzieciństwa miał nabożeństwo. Z USA Herbertowie wyjechali 17 czerwca 1971r., w Berlinie byli z końcem tego miesiąca. I wtedy ukradziono im stojący na ulicy samochód z wszystkimi rzeczami. Zostali bez koszul i szczoteczek do zębów. „Czy pan ma pojęcie – opowiadała Katarzyna Herbertowa w rozmowie z Żakowskim – co to dla mnie znaczyło? Tyle wspaniałych maszynopisów, nigdzie nie opublikowanych wierszy, które Zbyszek pisał przez te miesiące spędzone w Ameryce. Nie mogłam sobie darować, że tej walizki nie wzięłam ze sobą. Powiedziałam Zbyszkowi, że niczego mi nie żal – ani fotografii, ani dziennika, który prowadziłam, od kiedy byliśmy razem, ani naszych rzeczy, tylko nie mogę się pogodzić z utratą Pana Cogito. A Zbyszek machnął ręką. Mówię mu Przecież ty tego nigdy nie odtworzysz. A Zbyszek na to Trudno, napiszę inne wiersze. Na szczęście znaleziono walizkę z tekstami, opróżnioną z innych rzeczy. Były w niej także nazwisko i telefon ich berlińskiej gospodyni, która przestraszyła się, że Herbertów zamordowano” (Jacek Łukasiewicz, „Herbert”, Wrocław 2001, s. 141-142).

strona:    1    2  



On chce TO zrobić,
a Ty nie jesteœ gotowa?

10 zdań, które pomogą Ci
zatrzymać chłopaka przy sobie!

Mój pierwszy raz...

Zobacz inne artykuły:

Baczyński Krzysztof Kamil
Pokolenie (Wiatr drzewa spienia...) - analiza i interpretacja
Pokolenie (Do palców przymarzły struny...) - analiza i interpretacja
Historia - geneza
Historia - analiza i interpretacja
Z głową na karabinie - geneza
Z głową na karabinie - interpretacja
Z głową na karabinie - analiza
Elegia... (o chłopcu polskim) - geneza
Elegia... (o chłopcu polskim) - interpretacja
Elegia... (o chłopcu polskim) - analiza
Romantyczność - geneza
Romantyczność - analiza i interpretacja
Samotność - geneza
Samotność - interpretacja i analiza

Barańczak Stanisław

Białoszewski Miron
Miron Białoszewski jako poeta-lingwista
Miron Białoszewski jako piewca rupieci
Mironczarnia – interpretacja i analiza
Podłogo, błogosław! - interpretacja i analiza
Szare eminencje zachwytu - interpretacja i analiza
Karuzela z madonnami - interpretacja i analiza
Namuzowywanie - interpretacja i analiza
Leżenia - interpretacja i analiza
Rozprawa o stolikowych baranach - interpretacja i analiza

Broniewski Władysław
Bagnet na broń - analiza i interpretacja
Soldat inconnu - interpretacja
Soldat inconnu - analiza
Ballady i romanse - interpretacja
Ballady i romanse - analiza
Zestawienie „Ballad i romansów” z „Romantycznością” Adama Mickiewicza

Bursa Andrzej
Nauka chodzenia - interpretacja i analiza

Grochowiak Stanisław
Lekcja anatomii - analiza i interpretacja
Ikar - analiza i interpretacja
Płonąca żyrafa - analiza i interpretacja
Czyści - analiza i interpretacja

Herbert Zbigniew
Tren Fortynbrasa - interpretacja i analiza
Raport z oblężonego miasta - geneza
Raport z oblężonego miasta - analiza i interpretacja
Potęga smaku - interpretacja
Potęga smaku - analiza
Potęga smaku - geneza
Przesłanie Pana Cogito - geneza
Przesłanie Pana Cogito - interpretacja
Przesłanie Pana Cogito - analiza
Apollo i Marsjasz - geneza
Apollo i Marsjasz - interpretacja
Apollo i Marsjasz - analiza
U wrót doliny - geneza
U wrót doliny - treść
U wrót doliny - interpretacja
U wrót doliny - analiza
Powrót prokonsula - geneza
Powrót prokonsula - interpretacja
Powrót prokonsula - analiza

Konarski Feliks
Czerwone maki... - geneza
Czerwone maki... - interpretacja i analiza

Lechoń Jan
Pieśń o Stefanie Starzyńskim - geneza
Pieśń o Stefanie Starzyńskim - interpretacja
Pieśń o Stefanie Starzyńskim - analiza
Herostrates - geneza
Herostrates - analiza
Herostrates - interpretacja

Miłosz Czesław
Ars poetica? - interpretacja
Ars poetica? - analiza
Campo di Fiori - geneza
Campo di Fiori - interpretacja
Campo di Fiori - analiza
W Warszawie - geneza
W Warszawie - interpretacja i analiza
Piosenka o końcu świata - geneza
Piosenka o końcu świata - interpretacja
Piosenka o końcu świata - analiza
Który skrzywdziłeś - geneza
Który skrzywdziłeś - interpretacja
Który skrzywdziłeś - analiza
Obłoki - geneza
Obłoki - interpretacja i analiza
Walc - geneza
Walc - interpretacja
Walc - analiza
Ogrodnik - geneza
Ogrodnik - interpretacja
Ogrodnik - analiza

Przyboś Julian
Z Tatr - geneza
Z Tatr - interpretacja
Z Tatr - analiza
Notre Dame - geneza
Notre Dame - interpretacja
Notre Dame - analiza
Widzenie katedry w Chartres - geneza
Widzenie katedry w Chartres - interpretacja
Widzenie katedry w Chartres - analiza
Póki my żyjemy - geneza
Póki my żyjemy - interpretacja
Póki my żyjemy - analiza

Różewicz Tadeusz
Termopile polskie - geneza
Termopile polskie - interpretacja i analiza
Powrót - geneza
Powrót - interpretacja i analiza
Strach - interpretacja i analiza
Matka powieszonych - geneza
Matka powieszonych - interpretacja i analiza
Drewno - interpretacja
Drewno - analiza
Lament - geneza
Lament - interpretacja
Lament - analiza
Warkoczyk - interpretacja
Warkoczyk - analiza
Ocalony - interpretacja
Ocalony - analiza
List do ludożerców - interpretacja i analiza
Bez – interpretacja i analiza

Stachura Edward
Życie to nie teatr - analiza i interpretacja
Wędrówką życie jest człowieka - analiza i interpretacja

Szymborska Wisława
Kot w pustym mieszkaniu - geneza
Kot w pustym mieszkaniu - interpretacja
Kot w pustym mieszkaniu - analiza
Koniec i początek - geneza
Koniec i początek - interpretacja
Koniec i początek - analiza
Atlantyda - geneza
Atlantyda - interpretacja i analiza
Dwie małpy Bruegla - geneza
Dwie małpy Bruegla - interpretacja i analiza
Głos w sprawie pornografii - geneza
Głos w sprawie pornografii - intepretacja
Głos w sprawie pornografii - analiza
Jeszcze - motyw Holocaustu
Jeszcze - interpretacja
Jeszcze - analiza
Nic dwa razy - geneza
Nic dwa razy - interpretacja
Nic dwa razy - analiza
Cebula - interpretacja
Cebula - analiza
Sto pociech - geneza
Sto pociech - interpretacja
Sto pociech - analiza
Niektórzy lubią poezję - interpretacja
Niektórzy lubią poezję - analiza
Utopia - geneza
Utopia - interpretacja i analiza
Minuta ciszy po Ludwice Wawrzyńskiej - geneza
Minuta ciszy po Ludwice Wawrzyńskiej - interpretacja i analiza

Twardowski Jan
samotność - interpretacja
samotność - analiza
Śpieszmy się - geneza
Śpieszmy się - interpretacja
za szybko - interpretacja
za szybko - analiza
szukam - interpretacja
szukam - analiza
Przezroczystość - interpretacja i analiza
O spacerze po cmentarzu wojskowym - interpretacja i analiza

Wojaczek Rafał
Martwy język - geneza
Martwy język - interpretacja i analiza
Ojczyzna - geneza
Ojczyzna - interpretacja
Ojczyzna - analiza

Inne





Tagi: