Współczesność | inne lektury | kontakt | reklama | studia
   
Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Lektury -> Współczesność

U wrót doliny - analiza

© - artykuł chroniony prawem autorskim autor: Karolina Marlęga

Będący nawiązaniem do jednego z najdawniejszych i najważniejszych tekstów kultury, czyli Biblii wiersz Zbigniewa Herbert „U wrót doliny” jest przykładem liryki pośredniej. Podmiot w trzeciej osobie relacjonuje obserwowane wydarzenia, stoi z boku i nie ujawnia swoich przeżyć wewnętrznych, doświadczeń, refleksji czy wniosków.
Sposób opisywania dnia Sądu Ostatecznego przywodzi na myśl suchą, czysto sprawozdawczą relację reporterską. Podmiot jedynie przygląda się, nie komentuje, nie wartościuje:
„Ale dość tych rozważań
przenieśmy się wzrokiem
do gardła doliny
z którego dobywa się krzyk”.

Jego wypowiedzi są rzeczowe, konkretne, zdystansowane, przez co opis staruszki, niosącej w rękach zwłoki kanarka (motyw martwego ptaka wprowadza wers „wszystkie zwierzęta umarły trochę wcześniej”, nawiązujący do Apokalipsy św. Jana: „I wszystko, co żyło w morzu, wyginęło”) czy niemogącego „pożegnać się” ze swoją siekierą drwala jeszcze bardziej zapadają w pamięć:
„nawet drwal
którego trudno posądzić o takie rzeczy
stare zgarbione chłopisko 
przyciska siekierę do piersi
- całe życie była moja 
teraz też będzie moja
żywiła mnie tam 
wyżywi tu
nikt nie ma prawa 
- powiada -
nie oddam! nie oddam!”.

Bijący z tej relacji chłód ma za zadanie spotęgować odczucia odbiorcy tekstu, dotknąć go do głębi, wzruszyć, podobnie jak stopniowe zawężanie sprawozdawczej perspektywy z obserwatora „wszystkich” ludzi na świadka jednostkowych dramatów. Ukazanie losów bezimiennego tłumu nie spełniłoby takiej samej roli, jak sportretowanie pojedynczej postaci.

Relację podmiotu miejscami można porównać do klatek filmowych czy zdjęć z teledysku. Obrazy są bardzo plastyczne i realne:
„Po świście eksplozji (...)
Krzyk matek od których odłączają dzieci (...)
Bez bólu poddawali się rozkazom (...)
W zaciśniętych pięściach chowają
Strzępy listów wstążki włosy ucięte
I fotografie (...)”.

Co ciekawe, miejscami wypowiedzi podmiotu nacechowane są ironią. Gdy w kontekście rozpaczy matki oddzielanej od dzieci pojawia się wytłumaczenie „będziemy zbawieni pojedynczo”, ukazany zostaje nonsens wojennej rzeczywistości. Podobną kpiarską rolę pełni epitet „aniołowie stróże”. Choć nazwa wskazuje na ich miłosierdzie, opiekuńczość i oddanie, w wierszu Herberta są nikim innym niż nieubłaganymi i bezwzględnymi wykonawcami woli surowego Boga, przypominającymi swoim zachowaniem strażników obozów koncentracyjnych (także wykonywali otrzymane rozkazy).


Po zabieg ironii Herbert sięgnął w całym tomie „Hermes, pies i gwiazdy”, o czym – po jego lekturze – w bardzo metaforyczny sposób informował Henryk Elzelberg. W liście z 23 sierpnia 1957roku pisał: „są to wszystkie rzeczy ryte rylcem bardzo ostrym w kamieniu raczej twardym, o linii niby kapryśnej, a w swej kapryśności zawsze celowej – no i przy jakimś maksimum świadomości, która – tak na oko przynajmniej – eliminuje wszelką niesforność żywiołu” (Jacek Łukasiewicz, „Herbert”, Wrocław 2001, s. 55).

Na inne triki poetyckie, stosowane przez poetę, uwagę zwróciła Lementowicz: „W bogatym dorobku poetyckim Zbigniewa Herberta można znaleźć pewne istotne dla poetyki jego utworów „chwyty literackie”. Odwołuje się do różnych aluzji kulturowych i dzięki nim pogłębia analizę współczesnej rzeczywistości. Stosuje dialog z czytelnikiem na różnych poziomach semantycznych (struktura paraboli i bajki, wprowadzanie symboli i alegorii). Chętnie posługuje się ironią narzucającą dystans wobec prezentowanych spraw (nie mającą raczej tendencji ośmieszających, ale prowadzącą do ujęcia krytycznego). Poza wierszami poeta upodo­bał sobie miniaturę ukształtowaną jako proza poetycka. Podobne motywy i postawy twórcy wobec rzeczywistości, jak w poezji, można odnaleźć w eseistyce autora Barbarzyńcy w ogrodzie”.

strona:    1    2  



On chce TO zrobić,
a Ty nie jesteœ gotowa?

10 zdań, które pomogą Ci
zatrzymać chłopaka przy sobie!

Mój pierwszy raz...

Zobacz inne artykuły:

Baczyński Krzysztof Kamil
Pokolenie (Wiatr drzewa spienia...) - analiza i interpretacja
Pokolenie (Do palców przymarzły struny...) - analiza i interpretacja
Historia - geneza
Historia - analiza i interpretacja
Z głową na karabinie - geneza
Z głową na karabinie - interpretacja
Z głową na karabinie - analiza
Elegia... (o chłopcu polskim) - geneza
Elegia... (o chłopcu polskim) - interpretacja
Elegia... (o chłopcu polskim) - analiza
Romantyczność - geneza
Romantyczność - analiza i interpretacja
Samotność - geneza
Samotność - interpretacja i analiza

Barańczak Stanisław

Białoszewski Miron
Miron Białoszewski jako poeta-lingwista
Miron Białoszewski jako piewca rupieci
Mironczarnia – interpretacja i analiza
Podłogo, błogosław! - interpretacja i analiza
Szare eminencje zachwytu - interpretacja i analiza
Karuzela z madonnami - interpretacja i analiza
Namuzowywanie - interpretacja i analiza
Leżenia - interpretacja i analiza
Rozprawa o stolikowych baranach - interpretacja i analiza

Broniewski Władysław
Bagnet na broń - analiza i interpretacja
Soldat inconnu - interpretacja
Soldat inconnu - analiza
Ballady i romanse - interpretacja
Ballady i romanse - analiza
Zestawienie „Ballad i romansów” z „Romantycznością” Adama Mickiewicza

Bursa Andrzej
Nauka chodzenia - interpretacja i analiza

Grochowiak Stanisław
Lekcja anatomii - analiza i interpretacja
Ikar - analiza i interpretacja
Płonąca żyrafa - analiza i interpretacja
Czyści - analiza i interpretacja

Herbert Zbigniew
Tren Fortynbrasa - interpretacja i analiza
Raport z oblężonego miasta - geneza
Raport z oblężonego miasta - analiza i interpretacja
Potęga smaku - interpretacja
Potęga smaku - analiza
Potęga smaku - geneza
Przesłanie Pana Cogito - geneza
Przesłanie Pana Cogito - interpretacja
Przesłanie Pana Cogito - analiza
Apollo i Marsjasz - geneza
Apollo i Marsjasz - interpretacja
Apollo i Marsjasz - analiza
U wrót doliny - geneza
U wrót doliny - treść
U wrót doliny - interpretacja
U wrót doliny - analiza
Powrót prokonsula - geneza
Powrót prokonsula - interpretacja
Powrót prokonsula - analiza

Konarski Feliks
Czerwone maki... - geneza
Czerwone maki... - interpretacja i analiza

Lechoń Jan
Pieśń o Stefanie Starzyńskim - geneza
Pieśń o Stefanie Starzyńskim - interpretacja
Pieśń o Stefanie Starzyńskim - analiza
Herostrates - geneza
Herostrates - analiza
Herostrates - interpretacja

Miłosz Czesław
Ars poetica? - interpretacja
Ars poetica? - analiza
Campo di Fiori - geneza
Campo di Fiori - interpretacja
Campo di Fiori - analiza
W Warszawie - geneza
W Warszawie - interpretacja i analiza
Piosenka o końcu świata - geneza
Piosenka o końcu świata - interpretacja
Piosenka o końcu świata - analiza
Który skrzywdziłeś - geneza
Który skrzywdziłeś - interpretacja
Który skrzywdziłeś - analiza
Obłoki - geneza
Obłoki - interpretacja i analiza
Walc - geneza
Walc - interpretacja
Walc - analiza
Ogrodnik - geneza
Ogrodnik - interpretacja
Ogrodnik - analiza

Przyboś Julian
Z Tatr - geneza
Z Tatr - interpretacja
Z Tatr - analiza
Notre Dame - geneza
Notre Dame - interpretacja
Notre Dame - analiza
Widzenie katedry w Chartres - geneza
Widzenie katedry w Chartres - interpretacja
Widzenie katedry w Chartres - analiza
Póki my żyjemy - geneza
Póki my żyjemy - interpretacja
Póki my żyjemy - analiza

Różewicz Tadeusz
Termopile polskie - geneza
Termopile polskie - interpretacja i analiza
Powrót - geneza
Powrót - interpretacja i analiza
Strach - interpretacja i analiza
Matka powieszonych - geneza
Matka powieszonych - interpretacja i analiza
Drewno - interpretacja
Drewno - analiza
Lament - geneza
Lament - interpretacja
Lament - analiza
Warkoczyk - interpretacja
Warkoczyk - analiza
Ocalony - interpretacja
Ocalony - analiza
List do ludożerców - interpretacja i analiza
Bez – interpretacja i analiza

Stachura Edward
Życie to nie teatr - analiza i interpretacja
Wędrówką życie jest człowieka - analiza i interpretacja

Szymborska Wisława
Kot w pustym mieszkaniu - geneza
Kot w pustym mieszkaniu - interpretacja
Kot w pustym mieszkaniu - analiza
Koniec i początek - geneza
Koniec i początek - interpretacja
Koniec i początek - analiza
Atlantyda - geneza
Atlantyda - interpretacja i analiza
Dwie małpy Bruegla - geneza
Dwie małpy Bruegla - interpretacja i analiza
Głos w sprawie pornografii - geneza
Głos w sprawie pornografii - intepretacja
Głos w sprawie pornografii - analiza
Jeszcze - motyw Holocaustu
Jeszcze - interpretacja
Jeszcze - analiza
Nic dwa razy - geneza
Nic dwa razy - interpretacja
Nic dwa razy - analiza
Cebula - interpretacja
Cebula - analiza
Sto pociech - geneza
Sto pociech - interpretacja
Sto pociech - analiza
Niektórzy lubią poezję - interpretacja
Niektórzy lubią poezję - analiza
Utopia - geneza
Utopia - interpretacja i analiza
Minuta ciszy po Ludwice Wawrzyńskiej - geneza
Minuta ciszy po Ludwice Wawrzyńskiej - interpretacja i analiza

Twardowski Jan
samotność - interpretacja
samotność - analiza
Śpieszmy się - geneza
Śpieszmy się - interpretacja
za szybko - interpretacja
za szybko - analiza
szukam - interpretacja
szukam - analiza
Przezroczystość - interpretacja i analiza
O spacerze po cmentarzu wojskowym - interpretacja i analiza

Wojaczek Rafał
Martwy język - geneza
Martwy język - interpretacja i analiza
Ojczyzna - geneza
Ojczyzna - interpretacja
Ojczyzna - analiza

Inne





Tagi: